Probemos con veleno

Blog de Juan Tallón

Estou aquí para matarte nun córner

Nunca vin a ninguén correr a banda esquerda daquela maneira relixiosa e lunática. E menos en segunda rexional, zona norte, onde a miúdo se chegaba ao terreo de xogo directamente do pub, cun vaso de tubo na man. Aquela tarde Chelis corría sen balón e sen cabeza, pero coma se ouvira, precisamente, que a viran rodando nas inmediacións do córner. O xogo estaba parado. Cumpríase xa o minuto oitenta e cinco, máis ou menos, e un compañeiro de equipo de Chelis, vítima dunha falta criminal, deixábase querer pola herba, para coller aire. Ese verán coincidiu un setembro seco e todos –uns por sede, outros por resaca– aferrábanse ás botellas de auga que lles lanzaban desde os bancos. Menos o lateral esquerdo. Nese momento, Chelis avanzaba desesperado cara á liña de porta rival, escondíase detrás do pau de córner, e alí mexaba aliviado, feliz, coma se marcase de chilena. Todos aplaudimos a xogada. Eu tiña catorce anos e esa tarde empecei a entender que o córner era un lugar –sentimental e físico– pensado especialmente para o drama, que frecuentaban tipos indescifrables. Anos despois lin nun texto de Enric González a historia de Ezio Vandrame, que nun Padua-Udinese «utilizou a bandeira do córner para limpar os mocos, anunciou con grandes espaventos que pensaba marcar de tiro directo, e marcou». Para entón, eu xa estaba convencido de que nas esquinas do campo de fútbol a miúdo cavábase a túa tumba. Ou a do teu rival.

Perder é un vicio

O sábado entregáronme un premio e cando tomei a palabra púxenme a falar das miñas derrotas. Notei que a xente se miraba entre si, como dicíndose «¿pero tan perdedor é este mozo que non sabe cando gana?». Adquirira o hábito de presentarme en balde aos concursos literarios. Non tanto por se gañaba un día, de rebote, como por ver se perdía unha vez máis. Despois de todo, como sostiña Flaubert, a tristeza é un vicio. En certo sentido, vía as cousas como Carlos Bilardo en marzo de 1990, cando Arxentina estaba a piques de bater a marca de máis minutos sen marcar un gol. O seleccionador, na charla previa ao encontro contra Escocia, arengou aos seus xogadores, aínda vixentes campións do mundo: «Non se lles ocorra meter un gol antes de seis minutos porque quedamos sen marca. Nós temos que estar en todas as conversacións, nas boas e nas malas. Despois do minuto seis fagan o que queiran».

A biografía dalgúns escritores, ata que non necesitan os premios, levántase sobre o seu paso sen pena nin gloria por eles. En silencio e sen présas, eses fracasos fante máis grande. Naturalmente, tamén os xurados se equivocan e un día, sen que esteas preparado, declárante vencedor. Eu recordo moi ben o meu primeiro premio literario. Foi unha alegría inmensa, sen deixar de ser unha decepción, porque para unha vez que gañaba, tiven que repartir o premio con outro autor. Eu acababa de entrar na universidade. Non sabía que quería na vida, á parte de emborracharme. Custoume un mes e medio atopar a facultade, e aproveitei ese tempo para presentarme a un certame de narrativa erótica. O premio para o gañador eran 25.000 pesetas. É dicir, 12.500 para cada un. Por desgraza, o premio entregábase a media noite, nun pub inmundo de Santiago. Alí quedaron enterradas as doce mil cincocentas pesetas e dúas mil máis que tiven que pedir prestadas. Ao ano seguinte volvinme presentar e gañei en solitario. A alegría e a decepción foron aínda maiores, pois a convocatoria dese ano non incluíu premio en metálico. Como me coñecía ben, non acudín a recoller o diploma ao pub no que se volvía a celebrar o acto de entrega. Quedei bebendo en casa.

A vida do escritor apegado aos premios literarios é a miúdo unha fonte de amarguras moi necesaria. A min lémbrame a O nadador, de John Cheever, ese relato no que Ned Merrill, gozando dunha tarde de sol na piscina dos Westerhazy, decide que regresará á súa casa a nado, cruzando as outras dezasete piscinas que hai entre a dos seus anfitrións e a súa. O escritor ás veces tamén avanza así: nadando e afogando, pero sen afogar do todo, porque debe dispor as cousas para presentarse ao seguinte certame. E volver afogar. A sucesión de derrotas vaite moldeando. E facéndote máis escritor. A literatura e a vida teñen máis que ver coas derrotas, nos seus distintos tamaños, que cos triunfos. Prodúcenche rabia, frustración, noxo, graza, material moi interesante que convén aproveitar para levantar o teu estilo. Só podes gañar a cambio de perder antes moitas veces. É fermoso gañar á primeira, pero irreal. Incluso improdutivo. Isto só é unha frase, claro. Non obstante, hai algúns anos escoiteille dicir a Andreu Rabasa, presidente de Derbi, que para triunfar hai que aprender a ser segundo. Outra frase. Persoalmente, nunca me foi tan ben como cando perdía acotío. Certo é que era infeliz, e desesperábanme as derrotas a todas horas, pero esas desgrazas foron un bo alimento. Despois de todo, eu só quería ser un pequeno escritor. É o mellor que se pode ser. Escritor e gánster. Henry Hill, en Un dos nosos, de Martin Scorsesse, aseguraba que para el ser gánster era moitísimo mellor que ser presidente dos Estados Unidos. Tamén é unha frase. Só unha frase. Pero cunhas poucas frases máis, escribes unha novela.

Morte no banco do Bernabeu

Hai algúns anos, para que non molestase na redacción, o xefe de deportes do meu ex xornal envioume a entrevistar a un xogador do Ourense F.C. Non lembro ben o seu nome. Era algo de Acuña. Fumamos un paquete de tabaco a medias e bebemos seis cervexas, e cando lle preguntei en que parte do campo se desenvolvía mellor, respondeu que «no banco». Lembroume a Jorge Edwards, cando dicía que a súa mellor novela era unha que aínda non escribira. Acariñei a ironía de Acuña coma se fose unha figura de bronce, e useina para titular a catro columnas a entrevista. Esa noite marchei á cama desasosegado, pensando nos futbolistas e nos bancos. E un pouquiño na morte. Porque o banco vai en xeral diso, de morrer, e ao acabar, ducharte e saír para casa, confiando en que haxa algo na neveira para cear.

Desde o principio dos tempos, que é algo que ten lugar no século XX, deportista e banco forman unha sociedade estraña, a miúdo perigosa para o deportista. É como xogar con coitelos: o risco non é para os coitelos, senón para ti. Non poucas veces a mestura explota de marabilla. Todos temos gravada a imaxe do dianteiro, ou o centrocampista, substituído ao pouco de comezar a segunda parte, para amarrar o resultado. O cambio non lle fai graza, cospe na banda, recolle de malos modos a chaqueta que lle ofrece o axudante para non arrefriar, e estala contra o banco. Pode ser unha patada, unha puñada ou un «me cago ata na nai que te pariu», igual de sobrecolledor. Xornalisticamente, esa explosión é moi agradecida. Non hai moitas ocasións, durante unha crónica, para acordarse do banco. En cambio, de «me cago ata na nai que te pariu», si.

En metade daquela noite, pensando en Acuña, ou como se chamase, o banco e a morte, lembrei o día no que no meu colexio fomos de excursión ao Santiago Bernabeu, alá polos anos oitenta. Empezamos no Val dos Caídos, seguimos polo Escorial, e culminamos o despropósito na Castellana. A algúns atléticos tiveron que empuxarnos, pero unha vez dentro, renunciamos a pisar o terreo de xogo. No meu caso cuspín, como farían un Futre ou un Pantic, e despois deixeime caer no banco visitante, talvez para adiviñar que é a morte. Despois de todo, xustamente naquela caseta case todas as historias eran de dor e tristeza, e ademais, acababan mal, como a vida (artigo completo, aquí).

[Publicado en 1001 Experiencias]

Queremos tanto a Gilda

Esta noite a miña cadela pasou pola pedra doce novelas, en silencio e lentamente. Non ten misterio: os libros estaban a tiro, encima do sofá, e esnaquizounos con verdadeiro gusto. Cando es can, a destrución tamén produce deleite. Entre as obras arruinadas había un pouco de todo: material interesante, bazofia e nin fu nin fa. Xa sabemos que existen novelas que están só destinadas a ser escritas, nunca lidas. Gilda, que é un cachorro e aínda non comprende conceptos tan nacionais como «nin fu nin fa», deulles o mesmo tratamento a todas e reduciunas sen cuartel, coma se estivese en guerra. Por se acaso. Cando entrei no salón, pola mañá, a cadela mirábame fixamente, desafiante, case con aborrecemento, como reprochándome aquilo que Josep Pla lle soltou a Joaquín Soler Serrano no seu programa de entrevistas, alá polos setenta: «O home que le novelas a partir dos 35 anos creo que é un cretino. ¿Non o cre vostede?».

Confeso que a miña primeira reacción foi de espanto. Deixara inservibles Se unha noite de inverno un home, Relámpagos, O mapa e o territorio, O bo salvaxe, O diaño a todas horas, Todo OK, Diario de inverno ou O abrigo de Proust, entre outros títulos. Francamente, quixen defenestrala e olé, aproveitando que vivimos nun terceiro. Despois de todo, Gilda só leva unha semana en casa. É unha estraña, en certo sentido. Non temos aínda iso que se denomina lazos, afectos, aínda que eu seco o seu pis e recollo a súa caca acotío. Por momentos, sinto que me despreza e que se comporta como a verdadeira Rita Hayworth na película de Charles Vidor, cando lle di a Johnny Farrell, a quen a uniu algo no pasado, xa enterrado, que «Johnny é un nome difícil de lembrar e fácil de esquecer». En realidade, con tanto pis en casa, e a indiferenza, case podo ouvir esoutra fase, menos sutil, na que a verdadeira Gilda lle di a Farrell: «¿Interésache saber o moito que te odio? Ódiote de tal modo que buscaría a miña perdición para destruírte comigo».

Por fortuna, a miña rabia dura só un escuro e fervente instante, antes de esvaecerse. Pasados eses segundos, ningunha traxedia me parece nunca tráxica, como moito cómica. Iso inclúe os libros interesantes e, con máis razón, os nin fu nin fa. Enseguida advertín que todas aquelas tripas esparexidas polo salón só eran novelas. Nada máis. Ata eu escribira algunha. Non se acababa o mundo porque desaparecesen algúns exemplares. De feito, a súa perda podía resultar beneficiosa para eles. Recordo que ao pouco de morrer Truman Capote en 1984, Gore Vidal, a quen o unía unha inimizade profunda e querida, realizou unha breve e enigmática declaración a unha xornalista: «¿A súa morte? Creo que é boa para a súa obra». Talvez, despois de todo, Gilda e eu poidamos entendernos. Máxime agora que publico nova novela.

Seguir

Recibe cada nueva publicación en tu buzón de correo electrónico.

Únete a otros 694 seguidores