O sábado entregáronme un premio e cando tomei a palabra púxenme a falar das miñas derrotas. Notei que a xente se miraba entre si, como dicíndose «¿pero tan perdedor é este mozo que non sabe cando gana?». Adquirira o hábito de presentarme en balde aos concursos literarios. Non tanto por se gañaba un día, de rebote, como por ver se perdía unha vez máis. Despois de todo, como sostiña Flaubert, a tristeza é un vicio. En certo sentido, vía as cousas como Carlos Bilardo en marzo de 1990, cando Arxentina estaba a piques de bater a marca de máis minutos sen marcar un gol. O seleccionador, na charla previa ao encontro contra Escocia, arengou aos seus xogadores, aínda vixentes campións do mundo: «Non se lles ocorra meter un gol antes de seis minutos porque quedamos sen marca. Nós temos que estar en todas as conversacións, nas boas e nas malas. Despois do minuto seis fagan o que queiran».
A biografía dalgúns escritores, ata que non necesitan os premios, levántase sobre o seu paso sen pena nin gloria por eles. En silencio e sen présas, eses fracasos fante máis grande. Naturalmente, tamén os xurados se equivocan e un día, sen que esteas preparado, declárante vencedor. Eu recordo moi ben o meu primeiro premio literario. Foi unha alegría inmensa, sen deixar de ser unha decepción, porque para unha vez que gañaba, tiven que repartir o premio con outro autor. Eu acababa de entrar na universidade. Non sabía que quería na vida, á parte de emborracharme. Custoume un mes e medio atopar a facultade, e aproveitei ese tempo para presentarme a un certame de narrativa erótica. O premio para o gañador eran 25.000 pesetas. É dicir, 12.500 para cada un. Por desgraza, o premio entregábase a media noite, nun pub inmundo de Santiago. Alí quedaron enterradas as doce mil cincocentas pesetas e dúas mil máis que tiven que pedir prestadas. Ao ano seguinte volvinme presentar e gañei en solitario. A alegría e a decepción foron aínda maiores, pois a convocatoria dese ano non incluíu premio en metálico. Como me coñecía ben, non acudín a recoller o diploma ao pub no que se volvía a celebrar o acto de entrega. Quedei bebendo en casa.
A vida do escritor apegado aos premios literarios é a miúdo unha fonte de amarguras moi necesaria. A min lémbrame a O nadador, de John Cheever, ese relato no que Ned Merrill, gozando dunha tarde de sol na piscina dos Westerhazy, decide que regresará á súa casa a nado, cruzando as outras dezasete piscinas que hai entre a dos seus anfitrións e a súa. O escritor ás veces tamén avanza así: nadando e afogando, pero sen afogar do todo, porque debe dispor as cousas para presentarse ao seguinte certame. E volver afogar. A sucesión de derrotas vaite moldeando. E facéndote máis escritor. A literatura e a vida teñen máis que ver coas derrotas, nos seus distintos tamaños, que cos triunfos. Prodúcenche rabia, frustración, noxo, graza, material moi interesante que convén aproveitar para levantar o teu estilo. Só podes gañar a cambio de perder antes moitas veces. É fermoso gañar á primeira, pero irreal. Incluso improdutivo. Isto só é unha frase, claro. Non obstante, hai algúns anos escoiteille dicir a Andreu Rabasa, presidente de Derbi, que para triunfar hai que aprender a ser segundo. Outra frase. Persoalmente, nunca me foi tan ben como cando perdía acotío. Certo é que era infeliz, e desesperábanme as derrotas a todas horas, pero esas desgrazas foron un bo alimento. Despois de todo, eu só quería ser un pequeno escritor. É o mellor que se pode ser. Escritor e gánster. Henry Hill, en Un dos nosos, de Martin Scorsesse, aseguraba que para el ser gánster era moitísimo mellor que ser presidente dos Estados Unidos. Tamén é unha frase. Só unha frase. Pero cunhas poucas frases máis, escribes unha novela.
