En todos os sitios, nunha cidade, nunha aldea decadente, nunha estrada solitaria, hai unha tenda na que ninguén merca. Nin sequera entran. Pero misteriosamente, resiste. Non necesita á sociedade. Leva aí toda a vida. Acostumouse ao baleiro, a que a porta non se abra, a que non haxa cambio na caixa rexistradora, ao beneficio cero. Non necesita clientes. Talvez se un día comezara a entrar e saír xente do negocio, a facer transaccións, a facturar, a realizar devolucións, a anotar pedidos, en definitiva, a vivir ao revés de como viviu nos últimos corenta, cincuenta ou sesenta anos, non tería outro camiño que pechar. Algunhas cousas só funcionan seguindo a dirección contraria, deixando de funcionar. Hai meses que observo unha ferraxería preto da miña casa. Cada vez que paso por diante, espío o interior. Nunca hai ninguén, agás o propietario. En dúas ocasións entrei e atopei o que buscaba. Pero o dono miroume como cando pasas dez anos só nunha illa deshabitada do Pacífico, e unha tarde de verán aparece un tipo en chanclas e bermudas.

Tamén hai tempo que observo unha tenda de filatelia, minerais e numismática, non lonxe da ferraxería. O funcionamento é parecido: hai un local, artigos para a venda, un encargado detrás do mostrador, pero ninguén entra a mercar. A sucidade do escaparate impide que os minerais e as moedas brillen como debesen. Talvez é unha estratexia para quitarlle aos clientes as ganas de entrar. En xeral, resulta deprimente a simple idea de deterse e mirar. É certo que a necesidade de dispoñer dunha calcopirita ou dun ducado austríaco do 1805 é menos común que a de posuír un desaparafusador de estrela. Pero aínda así, sempre hai un louco da calcopirita ou das moedas austríacas do século XIX…

Existen negocios que están máis aló da economía de mercado. Non precisan establecer intercambios comerciais. O silencio e o baleiro abondan. Aniña neles algo absolutamente fértil. En certa medida, son como ese exemplar da Fenomenoloxía do espírito de Hegel, na que reparo cada vez que entro e saio da biblioteca. Sempre está na mesma posición, tesa, fría, invulnerable á indiferenza dos usuarios. Iso non evita que sexa inmortal. Non necesita que a lea ninguén. Foi suficiente con que Hegel a escribise. E como moito, que despois Marx reflexionase sobre ela.

Foto 1: Georges Méliès.

Foto 2: Georg Wilhelm Friedrich Hegel.

A min gústame rir por non chorar. É unha estraña manía adquirida hai anos. Estraña no sentido, talvez, que é estraño rezar e esperar que despois suceda algo. Todos temos manías. Coñezo a unha profesora de matemáticas que le a Faulkner o día 7 de cada mes. Nada é raro en materia de manías estrañas. Algunhas veces tamén río por rir, porque hai algo que me fai unha graza de carallo, sobresaínte, incontrolable. Pasa pouco. Cada día encontro menos motivos para rir por unha boa razón. Cada vez que río, pois, é porque existe unha desgraza xustificada, obxectiva, desas que convocan a calquera á depresión. Estilo Bankia. Non ten porque ser allea. En certa medida, as miñas desgrazas tamén me fan gozar. Naturalmente, nun marco de moderación. Teño tendencia –ou quizais manía– a relativizar os problemas. Nunca me parecen graves dabondo, o que ten unha incidencia directa na risa, que perde protagonismo.

Cando alguén acude a min cun problema, eu sempre acudo a Pulp Fiction. É dicir, se o problema non consiste nun cadáver dentro dun vehículo, morto en circunstancias desfavorables para o meu amigo, quítolle ferro. Malo será. Todo ten solución. Incluso cando o problema é un cadáver cos miolos esparexidos polo habitáculo. Pertenzo dende os dezanove anos á escola do Señor Lobo, que nunha das escenas máis inesquecibles de Pulp Fiction sae no rescate de John Travolta, Samuel L. Jackson e Quentin Tarantino, incapaces de desfacerse dun morto coa cabeza rebentada. Proporcionaba moita tranquilidade oírlle dicir a Winston Lobo que se facían o que el dicía e cando el dicía, todo iría ben. Non entendo como a estas alturas da descomposición total na que está inmerso o país, aínda non acudimos a alguén que entenda algo do tema. Alguén que solucione problemas. Estilo Sr. Lobo. Isto comeza a parecerse demasiado a un coche no que se disparou unha pistola por accidente e a bala rebentoulle a cabeza ao fulano que viaxaba no asento traseiro.

Foto: Pulp Fiction, de Quentin Tarantino (1994).

Nos anos que Bob Dylan encadeaba unha xira tras outra, sen descanso, e as ininterrompidas viaxes convertíano no cronista alternativo dos conflitos de norteamérica, os xornalistas non comprendían por que ese afán en ir dun lado para outro. Fronte a isto, o artista preguntaba con desconcerto: «Que hai en casa?» As rúas, as cidades descoñecidas, os bares, os camerinos, o back stage resultábanlle lugares máis acolledores. Aí as cousas ocorrían en común, socialmente, e as experiencias, incluíndo as traxedias persoais, compartíanse entre moitos. Marchar de cidade en cidade coma un nómade –evitando as paredes das que colgaban os cadros de sempre, os caixóns que gardaban sempre as mesmas cousas, os mobles de sempre, as vistas, os veciños de sempre– estimulaba a creatividade. En cambio, ficar en casa, seguir a realidade exterior dende o sofá, acababa illando a un nun só mundo. Cando resulta evidente que existen infinitos mundos.

Pasaron os anos. Cambiaron os tempos. A casa volveuse un cuartel xeral. O lugar, digamos, preferido pola clase media, que instaurou alegremente a súa ditadura. Pero volveron pasar os meses. Chegaron os recortes. Cambiaron outra vez os tempos. A clase media notou que, de socato, tiña os pés mollados porque chovía no salón. E hoxe a realidade volve transcorrer nos exteriores. Abonda con asomar á fiestra para advertir que a nosa cidade non é allea á proliferación de protestas que sacude ao país. Lentamente, a cidadanía comeza a advertir, como dicía o actor Antonio Gamero, que «como fóra de casa, en ningún sitio».

A rúa derivou nun espazo moito máis acolledor. Non talvez silencioso, pero hai moito tempo que o silencio resulta un lapsus incómodo. Todo indica que os tempos tardarán en cambiar e haberá que agardar moito antes de que a casa nos volva amparar. A infelicidade transcorre máis felizmente na rúa. En realidade, non é fácil saber que ocorre exactamente na rúa, canto hai de síntoma nos acontecementos que se reproducen á intemperie, entre tanta manifestación, proclama e, entre berro e berro, silencio. E sobre todo, en que derivarán. O que ocorre na rúa pasa non tanto na súa superficie como no fondo. É como cando Rafael Alberti, naqueles xogos de palabras aos que era tan afeccionado, dicía: «Abrígate, que en la calle hace Freud».

Foto 1: Bob Dylan.

Foto 2: Rafael Alberti.

(Publicado en La Voz de Galicia)

Dediquei algúns minutos a pensar nesas novelas do pasado nas que o personaxe principal, afectado por unha enfermidade vinculada ao sistema respiratorio, mesmo ás tristezas da vida diaria, abandonaba a cidade e emprendía unha viaxe cara a un lugar reparador, en busca de aire puro, paz, equilibrio interior. Eventualmente, adulterio. A residencia fixábase nun hotel con encanto, mesmo nunha vivenda propiedade da familia. Aquelas non eran tanto unhas longas vacacións como un tratamento sostido no tempo a base de baños, lentos faladoiros, paseos a cabalo ou en barco, visitas á igrexa, visita á marquesa, que saíu ao cinco e algo, visitas –se o texto era picante– ao alpendre. E neste estilo decimonónico. Esta estancia prolongábase varios meses. Nese tempo, o personaxe podía namorarse, e despois de namorarse sufría un desengano que puña en perigo o seu equilibrio. Nada máis, isto é todo o que pensei.

NOTA DO AUTOR. En relación ao post de onte, no que admito que me mostrei decidido –quizá demasiado decidido– a matar a un usuario da biblioteca que me fai a vida imposible, direi, simplemente, que son un pouco tímido. É dicir, tímido. Non me gusta a palabra covarde.

A xente que pisa este blog habitualmente sabe que na biblioteca á que acudo a diario hai un tipo solitario, hermético, sospeitoso, que cada mañá, como se se tratara do Sintrom para previr o infarto, toma do estante correspondente A riqueza das nacións, de Adam Smith. Invariablemente. Non sei por que desconfío que se nalgún momento non colle ese libro, ese en concreto, só ese, morrerá. Ou morreremos todos. Cada día, dende hai meses, á mesma hora, senta, abre o volume e le durante tres minutos. Pasado ese tempo pecha o tomo, abandónao sobre a mesa, como indican as normas da biblioteca, e marcha. Non sei a onde marcha. Talvez a casa, ou ao bar. Quizais regrese ao sanatorio. Este non é o tema.

O tema é que unha fidelidade aos hábitos desta natureza, misteriosa e obsesiva, acabou conducíndome a unha novela. Non ao que os escritores chamamos un proxecto de novela, e que consiste nunha frase escrita nun pano de papel, senón a unha novela, novela. En realidade, o texto está moi avanzado. Tanto, que só resta escribilo. Esa é, quizais, a parte máis sinxela. Todo o demais foise tecendo durante meses de observación detallada do protagonista. Non hai un pormenor sen planificar. A minuciosidade do meu traballo evócame –con perdón– a perfección enfermiza que Juan Ramón Jiménez buscaba nos seus textos. Nalgúns papeis aparecía ás veces a enigmática anotación «M.P.S.», que significaba que o poema, ou o que fose, estaba Meditado Para Sempre. Era, no seu criterio, inmellorable. Perfecto. Non había que tocalo. A perfección que perseguía non só afectaba aos escritos, senón tamén ao deseño dos libros, á calidade de impresión, ao tipo de letra. Naturalmente, ás erratas. «Vou morrer un día dunha errata», vaticinou unha vez.

Un escritor só necesita unha boa obsesión e un individuo desmantelado por ese fantasma, e eu tíñaos. Pero esta mañá ocorreu algo. Pero pasou algo terrible. Pero isto é unha traxedia. Pero, pero, pero. Eran as dez menos cuarto cando o meu personaxe entrou puntual na biblioteca. Non observei nada estraño nel, pero de socato, ignorou a Adam Smith, seguiu camiñando e catro estantes máis aló, colleu un atlas fotográfico de National Geographic!!!

E agora? Que fago coa miña novela? Que fago co fulano? Mátoo. Claro que o mato. Non teño outra saída. Mátoo hoxe. Á primeira hora. Con estas mans. Zas. En canto entre pola porta da biblioteca. Está decidido. Síntoo por el.

Foto: Juan Ramón Jiménez.

Falemos, xa que saíu o tema, deses individuos que van dun lado a outro cun peite no peto, como se fose un revólver. Non me causa tanto desasosego a presenza do peite, inquietante dende o deseño, como a capacidade do suxeito para peitearse sen espello, mentres evoluciona pola beirarrúa a paso lixeiro. Alguén que se despraza cun peite no pantalón, ou na camisa, sempre está en garda, á expectativa, para ser o primeiro en disparar. Se nalgún momento coincide vostede con un –o cal non é fácil– observe que nunca está relaxado. Móvese como se tivera présa, ou simplemente, algo que agochar. Portar ese peite… No fondo, trátase dun modo máis de andar armado.

Hai obxectos turbadores. Parecen simples, ben deseñados, pero ofrecen mala compañía. Non importa o inofensivos ou fermosos que resulten. De feito, a inocuidade multiplica o perigo. Non digamos a beleza, que dende Rilke non é senón o comezo do terrible. Esqueza, por medio minuto, a sombra alongada do peite. Pense nun libro. Non en calquera libro. Pense en O gardián entre o centeo, e logo retroceda ao 8 de decembro de 1980, fronte ao edificio de apartamentos Dakota, en Nova York. Van ser as once da noite cando Yoko Ono e John Lennon baixan do coche e camiñan cara ao portal. Nese intre irrompe Mark David Chapman por detrás e dispara cinco balas de punta oca cun revólver calibre 38 especial. Despois de matar a Lennon, o asasino senta na beirarrúa e saca do peto, como se fora un peite, o seu exemplar de O gardián entre o centeo, e le tranquilamente ata que chega a policía.

Supoño que agora a novela de J.D. Salinger xa non lle resulta tan inocua. Certas combinacións, como a de Chapman e Salinger, outórganlle aos obxectos máis pacíficos un aire sospeitoso. Cando descubro un peite sobresaíndo do peto dunha camisa, como me ocorreu onte, tremo. Non fai falta dicir que se o fulano saca o peite e se peitea, como tamén ocorreu onte, corro, corro moito, corro sen mirar atrás, corro ata que chego a outra cidade, collo unha habitación nun hotel discreto, e agardo. Creo que este lugar chámase non sei que de Budapest.

Foto 1: Loquillo.

Foto 2: Hugo Koblet.

Camiño da biblioteca sempre me desvío cara a algún bar. No caso inverso, cando planeo cambiar de bar, en ocasións torzo en dirección ao videoclub, incluso á biblioteca. É bo interromper de socato a liña previsible e anódina dos feitos. Só así poden pasar cousas distintas, inesperadas, que fagan evolucionar a realidade cara a estados favorables. Hai escritores que en medio da redacción dunha novela necesitan saltar á poesía, ou escapar á rúa, incluso ao bar, para evitar os automatismos dos xéneros, sempre tan perigosos. Os propios lectores precisan substituír uns autores por outros a fin de cambiar o sabor de boca. Cando sucede o que esperamos que suceda, é difícil que suceda algo.

Louis-Ferdinand Céline conta en Viaxe á fin da noite que «durante a retirada de Rusia, aos xenerais de Napoleón custáralles Deus e axuda impedirlle ir a Varsovia para que a polaca do seu corazón lle fixera a última mamada suprema. Era así, Napoleón, ata en plenos reveses e infortunios», relata o novelista francés. Non hai maneira de saber se esa interrupción da fuxida chegaría a cambiar a historia de Europa. Ou cando menos o relato de Céline. É probable que non. É posible que si. Talvez alguén alegue que só se trataba dunha mamada, dunha insignificante e noxenta mamada, e que ningunha mamada alterou nunca o curso da historia. Nin sequera o curso dunha vida ou o curso dunha noite. Non sei. É moito dicir. Talvez alguén replique a unha alegación así de nihilista que a humanidade só avanza cando os individuos teñen ocasión de consumar pequenos praceres, como facer ou recibir unha mamada, ler un libro de Cid Cabido, comer arroz con leite, que en teoría non conducen a ningures. Eu, en vista da deriva, creo que…

Foto: Louis Ferdinand Céline.

Seguir

Get every new post delivered to your Inbox.

Únete a otros 963 seguidores